Nicky Staes: ‘Chimpansees en bonobo’s hebben een zesde dimensie’

0

 

Van moedige inktvissen tot impulsieve eekhoorns: wetenschappers zijn het er inmiddels over eens dat dieren net zoals mensen over unieke persoonlijkheden beschikken. De Antwerpse primatologe Nicky Staes ontdekte in haar doctoraatsscriptie dat bonobo’s en chimpansees over persoonlijkheden beschikken die zelfs heel erg gelijken op die van mensen.

Bonobo’s en chimpansees zijn twee nauw verwante mensapensoorten die morfologisch sterk op elkaar gelijken. Het duurde dan ook even tot onderzoekers erachter kwamen dat het twee aparte soorten waren. Sinds deze ontdekking, nu iets meer dan 80 jaar geleden, zijn er steeds meer studies die verschillen in gedrag en persoonlijkheid tussen de twee soorten benadrukken. Bonobo’s worden beschouwd als de hippies onder de mensapen die spanningen in de groep oplossen door te paren, terwijl chimpansees hiervoor eerder geweld gebruiken. Deze visie blijkt echter te zwart-wit en een nieuwe generatie onderzoekers stelt de typische tegenstelling nu deels in vraag. Een gedetailleerde studie die persoonlijkheid tussen de twee soorten vergelijkt, ontbrak echter nog. Nicky Staes, verbonden aan de Universiteit Antwerpen en de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde Antwerpen, greep deze kans in haar doctoraatsonderzoek.

De onderzoekster verzamelde persoonlijkheidsprofielen voor maar liefst 154 bonobo’s, wat ongeveer 80% van de totale populatie in gevangenschap wereldwijd omvat. ‘We vroegen de verzorgers om vragenlijsten in te vullen over de persoonlijkheid van de dieren, erg gelijkend op het soort onderzoek dat bij mensen wordt gedaan. Dit resulteerde in een individueel profiel voor elk dier, waaruit we kunnen afleiden hoe extravert, nauwgezet of open een bonobo bijvoorbeeld is.’ Aansluitend werden ook 46 dieren gedurende samengeteld ongeveer 4000 uur geobserveerd in Europese dierentuinen, een project dat twee jaar in beslag nam. Op basis van hoe vaak een dier vlooit, speelt of zich al dan niet moedig gedraagt wanneer het aan een valse luipaard wordt voorgesteld, kon zo op een andere manier een gelijkaardig persoonlijkheidsprofiel worden opgesteld.

Mensen hebben vijf persoonlijkheidsdimensies: openheid, zelfdiscipline, extraversie, vriendelijkheid en emotionele stabiliteit. Bonobo’s en chimpansees blijken een zesde dimensie te hebben, met kenmerken gerelateerd aan dominantie of assertiviteit. De overige vijf dimensies tonen grote gelijkenissen tussen de drie soorten, al vertonen bonobo’s wel een unieke dimensie, die ’aandachtigheid’ werd gedoopt. Op basis van de observaties kwamen vier dimensies naar voren, en konden dieren hoger of lager scoren op sociaal, open, moedig en actief.

De twee methoden (enquête bij verzorgers en observatie) gaven een verschillende uitkomst. Daarom concludeert Staes dat ze het beste worden gecombineerd om persoonlijkheid te onderzoeken. ‘Zeker als je op zoek wil gaan naar de mechanismen die verschillen in deze dimensies veroorzaken over de soortgrenzen heen, geeft een combinatie van beide methoden de meeste informatie’. In haar studie slaagde ze er ook in om een dergelijk mechanisme aan het licht te brengen. Bij veel chimpansees is er een stuk DNA in de promotor van het gen verdwenen, wat gepaard lijkt te gaan met een vermindering in vlooien. Eerdere studies hadden al aangetoond dat deze dieren het ook moeilijker hebben om sociale signalen in te schatten.

Dit stuk DNA, ook wel DupB genoemd, blijkt nu bij bonobo’s nooit afwezig te zijn, wat zou kunnen verklaren dat deze laatste vaak beter scoren dan chimpansees op taken, gerelateerd aan het gebruiken van dergelijke sociale signalen. ‘Verder zou het ook deels kunnen verklaren waarom bonobo’s over het algemeen verdraagzamer en socialer zijn, ook naar vreemde soortgenoten toe, wat bij chimpansees eerder zeldzaam is.’ Verder onderzoek zal moeten verduidelijken hoe variatie in dit gen nu net variatie veroorzaakt in persoonlijkheid bij deze soorten. ‘De effecten van variatie in dit gen op socialiteit worden echter bij verschillende diersoorten aangetroffen, van woelmuizen tot mensen. Het mechanisme dat bepaalt hoe sociaal we zijn, blijkt dus evolutionair goed bewaard te zijn.’

EM

Geen posts om weer te geven

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here