Home Topics Cultuur John McCrae, dokter-poëet

John McCrae, dokter-poëet

0
John McCrae, dokter-poëet

Door corona kwam ik weer op het spoor van dr. John McCrae, dokter en schrijver van het gedicht “In Flanders Fields”. Je begint wat in de geschiedenis te neuzen, gaat het “Globetrotter Gust”-archief eens na en je vindt een verhaal.

Via Covid-19 beland je vlug bij andere pandemieën. De Spaanse griep bijvoorbeeld maakte op het einde van de Eerste Wereldoorlog en juist erna een huiveringwekkende intrede met een massief resultaat aan slachtoffers. Toen kwam me het beeld van John McCrae weer voor ogen. Was hij niet gestorven door een longontsteking?

John McCrae werd geboren in 1872 in de Canadese provincie Ontario. Hij ontplooide zich op een groot aantal terreinen. Als geneesheer, militair en dichter zette hij drie familietradities verder. Liefde voor literatuur, dienstbaarheid voor eigen land en inzet voor de noden van de medemens erfde hij van zijn ouders.

Zijn veelzijdigheid zag je ook in zijn medische carrière. Hij was niet alleen geneesheer-patholoog, maar ook een expert aangaande infectieuze ziekten. Buiten zijn artsenpraktijk gaf hij ook nog les aan diverse universiteiten. Iemand met zeer veel energie! Zijn motto klonk dan ook: “Vermoeid door het ene werk, vang ik een ander aan om me te kunnen ontspannen”.

Toen zijn land, Canada, op 5 augustus 1914 Duitsland de oorlog verklaarde, bood John, die vroeger al een jaar legerdienst had gedaan als luitenant van de veldartillerie, zijn diensten aan. Hij werd echter eerst afgewezen op grond van zijn leeftijd (42 jaar) en een voorgeschiedenis van astma. Na een tweede poging werd John medisch regimentsofficier bij de Royal Field Artillery. Uniek was dat hij zijn medische werkzaamheden combineerde met het bevel over de veldkanonnen. Begin maart 1915 was zijn afdeling verwikkeld in de slag van Neuve Chapelle (Noord-Frankrijk). Vanaf hier vertrok hij naar de frontsector Ieper. Ondertussen was hij gepromoveerd tot luitenant-kolonel. In april begon de Tweede Slag om Ieper. Hier maakten de Duitsers voor het eerst gebruik van chloorgas. Het ADS (Advanced Dressing Station) van John was gelegen op een plaats tussen het dorp Boezinge en Ieper, niet ver van het IJzerkanaal. De nabijgelegen boerderij werd door de Britten “Essex Farm” genoemd. In de kanaalberm waren schuilplaatsen uitgegraven, ruwe constructies met wat hout en ijzer. Vanaf april 1915 begon men er ook doden te begraven. McCrae zag hier veel ellende en gruwel: wonden door oorlogsgeweld, maar ook door modder, viezigheid en ratten en door de dagelijkse verzorging van en het omgaan met stervenden. De poëet in John wou zijn gevoelens uiten en op 3 mei 1915 schreef hij het gedicht dat hem, de Vlaamse velden en de klaprozen onsterfelijk zou maken.

Essex Farm is nu een CWGC-begraafplaats met meer dan 1000 zerken. Ze is gelegen aan de N369.

In mei werd de Canadese Veldartillerie teruggetrokken en John werd benoemd tot hoofdgeneesheer van een nieuw Canadees Hospitaal, ver achter de linies aan de Franse kust, dicht tegen Boulogne. Hier maakte hij zijn gedicht persklaar. Het werd het symbool van offer en verdere strijd voor de vrede. Als bacterioloog kwam John hier ook in contact met de Britse bacterioloog Amroth Wright en zijn jonge research assistent Alexander Fleming. Beiden hadden een laboratorium opgestart in Wimereux, ook in de buurt van Boulogne. De grootste vijand van een gewonde soldaat was streptococcus, wat leidde tot infectie en gangreen. Fleming zou, zoals we weten, later de penicilline ontdekken.

In oktober 1916 kreeg John pleuritis en verbleef hij in het Britse hospitaal van Wimereux. Een natte herfst en bitterkoude winter deden hem geen goed. In de zomer van 1917 kwam zijn astma hem ook weer parten spelen. In januari 1918 kwam het nieuws dat hij voor al zijn werk en inspanningen werd beloond en dat hij benoemd werd tot adviserend arts van het Eerste Britse Leger met een tijdelijke rang van kolonel. Toen het nieuws hem bereikte, lag hij in bed met een atypische longontsteking. Weer kwam hij in het Britse hospitaal in Wimereux terecht. Er ontstonden complicaties met onder meer een hersenvliesontsteking en een coma. Op 28 januari 1918 overleed hij. Hij werd begraven op het burgerlijke kerkhof van Wimereux waar een apart CWGC-perk is. Het militaire verhaal van de begraafplaats van Wimereux is veeleer ongewoon. De zerken staan niet rechtop, maar liggen plat op de grond, aangezien de speciale zandbodem. In de buurt van McCrae liggen ook enkele oorlogsverpleegsters van Wereldoorlog Eén.

Neen, John McCrae stierf niet door de Spaanse griep. Die werd voor het eerst vastgesteld in de VS in januari 1918 en het zou nog maanden duren alvorens ze het Europese continent zou bereiken.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here