FRAU ANGELA: indrukwekkend romandebuut van ED BRUYNINCKX

0

De inmiddels uit het straatbeeld verdwenen ‘Rijksnormaalschool’ van Lier (de oudste van het land, ondertussen verhuisd naar Antwerpen) is steeds een kweekvijver geweest voor literair talent: Gerd de Ley, Freddy De Vree, Paul Koeck, Gaston Moorkens (Tony Heidekens), Fons Schoeters, Walter Van den Broeck, Julien Weverbergh, Rudy Soetewey en ik vergeet beslist nog een dozijn bekende namen. Voeg daarbij Ed Bruyninckx, op het eerste gezicht een late roeping, maar ook al sinds jaren bezig en die nu verrast met een naar de keel grijpende biografie, “Frau Angela”.

Ed Bruyninckx werd geboren in Mortsel (1947), studeerde aan de Rijksnormaalschool van Lier en was sinds 1978 directeur van de vrije School met de Bijbel in Boechout. Zijn letterkundig pseudoniem is EDDY DE LEEUW. Hij schreef stripverhalen (De Sprookjes), sprookjes (Sprookjeswereld, Sprookjesschat, Sprookjesdroom), sprookjesomnibussen, toneelwerken (Het geheim van Vadertje Groenblad, De steen van verdraagzaamheid, Wie van 1302), een filmscenario (België) en meer recent de dichtbundels Poëziescherven, Vlucht in woorden, Woord over boord.

 

Je moet het maar durven: na al die voorbije jaren een eerste roman uitbrengen. Bovendien een biografie, geschreven in de ik-vorm over een vrouw en de dramatische gebeurtenissen die haar overkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog en decennia nadien. Neen, het is geen verzets- noch een collaboratieroman.

Over haar jeugd in Oost-Vlaanderen en haar mislukte huwelijk houdt Ed Bruyninckx zich in een kort ‘Woord vooraf’ onheilspellend gedeisd.

Hij valt met de deur in huis in 1940 en stelt Angélique Dams voor als een mooie jonge vrouw (“een uitermate vrouwelijke lijn, geen overdreven grote, maar mooie peervormige borsten, een wespentaille, mooie lange, slanke benen en een weelderige echt blonde haardos”).

Door een reeks toevallige omstandigheden ontmoet zij de verkeerde personen op de verkeerde plaatsen, op zoek naar steeds zeldzamer wordende eetwaren die zij voor woekerprijzen verder verkoopt. Een privéhandeltje dat haar geen windeieren legt. En passant moet ook een knappe Duitse officier eraan geloven. Zij was destijds verkoopster in een schoenwinkel en de ervaringen die zij er opdeed, lonen perfect.

Maar het loopt voor Angélique, die zich gemakkelijkheidshalve Frau Angela laat noemen, wat te voorspoedig. Jaloerse collaborateurs, de Duitse inlichtingendienst, de Gestapo zorgen ervoor dat ‘Angela’ wordt opgepakt en in verschillende Belgische en Duitse gevangenissen terechtkomt. De eerste vernederingen en lijfstraffen volgen elkaar op.

In 1945 bevindt zij zich in het kamp van Waldheim. Bombardementen alom. De Russen nemen de zaken in handen. Angela hoopt, maar het wordt erger. Maanden gaan voorbij. Ellendige maanden. Er wordt op de vloer geslapen, zonder lakens, zonder dekens, er is geen verwarming, er zijn geen lakens, geen dekens. ’s Nachts worden de jongste, de gezondste vrouwen en meisjes uitgekozen om verkracht te worden. Angela belandt in de buurt van Dresden. Zij tracht te overleven, maar dat lukt haar nauwelijks. Zelfs een zelfmoordpoging mislukt. Het ene schijnproces volgt op het andere voor Angela. Beschuldigd van spionage is er geen uitkomst. Tot in 1950: zij wordt op transport gezet naar België. Zij beseft wat zij destijds fout gedaan heeft en er tien jaar voor geboet. Het is nog niet voorbij. In de Begijnenstraat moet zij voor een auditeur verschijnen. Het voorarrest duurt negentien maanden … Nog steeds komt zij niet te weten wie haar aan de Russen heeft overgedragen. Het verdict is verpletterend: nog tien jaar celstraf, in Sint-Andries en Leuven Centraal.

Pas in een korte epiloog verneem je als lezer hoe het na haar bevrijding verder moet met Angela.

We hebben bij het lezen van Frau Angela af en toe moeten denken aan de boeken van Ludo Van Eeckhout, alias Ludo Van Eck of Vaneck die na zijn verblijf in het concentratiekamp van Dachau romans schreef met gruwelijke inhoud over oorlogsmisdadigheden. Het waren stuk voor stuk bestsellers. Ed Bruyninckx gaat de meer sobere toer op, hoewel de ervaringen van zijn ‘heldin’ onvoorstelbaar lijken.

Op een virtuoze wijze weet de auteur zich in te leven in zijn personage, via de ik-vorm en bovendien een vrouw! Het is geen literair boek, maar allicht geschreven voor een publiek dat op anekdotiek uit is, dat lak heeft aan vormvernieuwing, zelfs aan seksuele modesymbolen (hoewel geen tekort aan seksuele insinuaties zoals die in de Duitse en Russische kampen nooit ver weg waren – één van Angela’s vuistregels was geen syfilis op te lopen), aan roze heiligenprenten, aan taalcreativiteit, behalve dan de zijne.

Het is een blijk van overmoed om alles te laten vertellen door één personage en het vergt aardig wat vakmanschap. Bruyninckx gluurt achter het masker van zijn personages en technisch gezien is dat een onvolkomenheid. Als de auteur een primitieve Duitse of Russische cipier aan het woord laat, zou die zich moeten uiten als een authentieke primair. In het vuur van de schriftuur komt de schrijver zelf wat te vaak aan het woord.

Het schuldgevoel van Frau Angela is geen crimineel schuldgevoel. Zij lijdt omdat zij verlinkt werd en vraagt zich vooral af door wie, zij lijdt omdat zij zowel door haar Duitse als Russische beulen als spionne wordt gedoodverfd.

Ed Bruyninckx: Frau Angela, uitgeverij Lecturium, eerste druk 2018, 182 bladzijden, prijs: 16,95 euro

Geen posts om weer te geven

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here