11 februari – International Day of Women and Girls in Science

0
365389

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties benoemde eind 2015 11 februari tot de Internationale Dag van Vrouwen en Meisjes in de Wetenschap. Met deze dag wil de VN aandacht vragen voor de rol en de toekomst van vrouwen in de wetenschap en technologie en jonge meisjes aanmoedigen om voor wetenschappen te kiezen. Inspiratiebronnen en voorbeelden zijn er genoeg. Wij zetten voor jou alvast een aantal interessante dames uit de geschiedenis van de wetenschap op een rijtje.

Oudheid

De vroegst bekende vrouw uit de wetenschap is de Egyptische Merit-Ptah. Op een inscriptie op haar eigen graf staat vermeld dat ze “hoofdarts” was. Ze werkte aan het hof van de farao rond 2700 voor Christus en gaf mogelijk ook les aan andere artsen. In verschillende beschavingen in de oudheid was het trouwens gebruikelijk dat vrouwen werden opgeleid tot dokters en wetenschappers.

Ook uit het oude Griekenland kennen we een aantal wetenschapsters. Een ervan is Theano, die de leerlinge en opvolgster of zelfs de dochter of echtgenote van Pythagoras was – jawel, die van de stelling. Zij werkte zelf als wiskundige en astronome en schreef waarschijnlijk als eerste over de gulden snede.

Een andere eervolle vermelding is voor Hypathia (Alexandrië, ca. 360-415), filosofe, wiskundige en astronome. Ze schreef commentaren op de werken van andere bekende wetenschappers en stond bekend als getalenteerde onderwijzeres en raadgeefster. Ze is vooral bekend voor de gruwelijke manier waarop ze werd vermoord door een groep fundamentalistische christenen.

Middeleeuwen

Aanvankelijk was er tijdens de middeleeuwen nog ruimte voor kennisoverdracht en soms zelfs voor onderzoek in de nonnenkloosters – kloosters waren de plaats waar geschriften en zo ook kennis bewaard en overgedragen werden. Zo vergaarde de Duitse abdis Hildegard Van Bingen (zie afbeelding) een stevige reputatie met haar geschriften over geneeskunde, natuurgeschiedenis en botanie.

Veel vrouwenkloosters werden relatief snel ontbonden onder impuls van de mannelijke clerus die het wetenschappelijk onderzoek naar zich trok. Zo werd de wetenschappelijke wereld gaandeweg afgesloten voor vrouwen. Aan de eerste universiteiten waren vrouwen doorgaans niet toegelaten. In Italië was er wel enige ruimte voor vrouwen in de wetenschap, bijvoorbeeld aan de Universiteit van Bologna, waar vrouwen al sinds de oprichting in 1088 lezingen mochten bijwonen. Ene Trota van Salerno zou in de 11de eeuw aan de School voor Geneeskunde in Salerno zelfs gedoceerd hebben aan Italiaanse adellijke dames.

Wetenschappelijke revolutie

Ook na de wetenschappelijke revolutie van de 16de en 17de eeuw bleef men vrouwen “ongeschikt” vinden om wetenschap te bedrijven. Een notoire uitzondering was de Duitse astronome Maria Winkelmann. Zij werd opgeleid door haar vader en oom en kreeg bijkomende kansen als echtgenote van Gottfried Kirch, toen de voornaamste Pruisische astronoom. Hoewel ze in wetenschappelijke kringen veel aanzien genoot, stootte ze regelmatig op tegenkanting. Tekenend was dat toen Maria een komeet ontdekte, haar echtgenoot de ontdekking vastlegde zonder Maria te vermelden. Kirch zette dat onrecht later wel recht, maar de komeet behield zijn naam: “6841 Gottfriedkirch”.

Moderne wetenschappen

De kentering kwam er tijdens de Verlichting. Hoewel ook vooraanstaande denkers zoals Rousseau volhielden dat vrouwen vooral een zorgende functie te volbrengen hadden, verbreedde de rol van vrouwen in de wetenschap. Dat kwam onder andere door de opkomst van de “salons” die denkers samenbrachten in een huiselijke omgeving en waar dus ook vrouwen aanwezig waren. In 1732 was Laura Bassi de eerste vrouw in Europa die een hoogleraarspositie kreeg, niet toevallig aan de Universiteit van Bologna. Zij doceerde er filosofie en later ook natuurkunde. Wetenschappers vernoemden ook naar Bassi een krater op Venus.

De Britse Ada Lovelace mag volgens sommigen een andere mooie primeur op haar palmares noteren. Ada was het enige wettige kind van schrijver Lord Byron. Haar ouders gingen uit elkaar toen Ada 1 maand oud was en haar moeder moedigde haar verbeten aan om een carrière in de wetenschap na te streven, in de hoop dat ze niet zou worden zoals haar vader. Ada ontmoette in haar tienerjaren een andere wiskundige, Charles Babbage, alias “de vader van de computer”. Ze bleven heel hun leven vrienden en collega’s. Rond haar dertigste noteerde Ada een aantal notities met een algoritme dat uitgevoerd kan worden door een machine, door velen beschouwd als het eerste computerprogramma.

Marie Curie

De beroemdste vrouw uit de geschiedenis van de wetenschappen is waarschijnlijk Marie Curie, geboren in Warschau op 7 november 1867. Marie Curie leverde bij het begin van de 20ste eeuw haar proefschrift over radioactiviteit af aan de Sorbonne. Het was het eerste proefschrift in de natuurkunde geschreven door een vrouw. Ze kreeg toen, samen met haar man Pierre Curie, de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Ze werd zo de eerste vrouw ooit om een Nobelprijs in ontvangst te nemen. Acht jaar later kreeg ze ook nog de Nobelprijs voor de Scheikunde.

Hopelijk vult binnenkort een Vlaamse dame dit lijstje van illustere wetenschapsters aan. Veel succes!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here